Fragmenty

     Jako sześcioletnie , wiejskie dziecko, znalazłam się pierwszy raz na dworcu kolejowym w Grajewie, powiatowym mieście. Przeciągły gwizd lokomotywy wprawił mnie w niezmierny zachwyt. A jeszcze bardziej pociąg, a raczej wagony osobowe, które wydawały mi się domkami na kółkach. Dziwiłam się, dlaczego w oknach nie ma ładnych firanek i kwiatów w doniczkach.

- Domki jak z bajki - powiedziałam do mamy.

Nadjechał pociąg towarowy.

- Mamo, mamo - zawołałam - zobacz, przyjechały chlewiki. A co się w nich przewozi?
- Różne towary - odpowiedziała mama.

     Zrodziło się wtedy we mnie marzenie - zapragnęłam być towarem. Gdybym była towarem, jechałabym i jechała, być może na koniec świata. To dziecięce marzenie nie dawało mi spokoju, prześladowało dniem i nocą. Kiedy zwierzyłam się babci Paulinie z tego, co mnie trapiło, babcia odpowiedziała, że lepiej być ptakiem z wielkimi skrzydłami i latać we wszystkich kierunkach, gdzie tylko się podoba. Nie - zaprzeczyłam, chce być towarem. Minęło kilka lat szczęśliwego dzieciństwa. Oto jest smutny październikowy dzień 1939 roku. Na drodze błoto po kostki, stąpam ostrożnie. Idę z babcią do kościoła na nabożeństwo różańcowe. W moim sercu tkwi dokuczliwa tęsknota i żal, bo ojciec mój z wojny nie powrócił. Nie mamy od niego żadnych wiadomości. W domu pozostały same kobiety. Podczas nabożeństwa modlę się gorąco o powrót ojca.

     Wieczór bardzo smutny, ciągnący się w nieskończoność. Wisząca u sufitu lampa numer 3 oświeca mieszkanie słabym płomykiem. Trzeba oszczędzać naftę. Przed wojną zawsze paliła się lampa numer 5. A bardzo często w gościnnym pokoju lampa ozdobna z pięknym kremowym kloszem. Wtem ktoś mocno zapukał do drzwi. Gość nigdy w ten sposób nie puka. Nie czekając na odpowiedź zpukał w okno, aż szyby zadrżały. Zawołał głośno po rosyjsku:

- Otwierajcie, NKWD.

     Strach ogarnął całą rodzinę. Skrót sowieckiej służby bezpieczeństwa każdego Polaka doprowadzał do obłędu. Jakiś człowiek wszedł nie zdejmując z głowy czapki, na której widniał sierp i młot, oraz czerwona, pięcioramienna gwiazda. Wojskowy szynel był odrażający. W rękach nie miał broni. Mnie się wydawało, że on chwyci jedną ręką młot, a drugą sierp, i zacznie mordować. A gwiazda spadnie z czapki, zapłonie i spali nasz dom. Chciałam wyjść z domu, uciekać, ale nogi ze strachu odmówiły posłuszeństwa.

     Enkawudzista odezwał się nieprzyjaźnie, mówiąc, że przyszedł nas powiadomić o bardzo ważnej sprawie. Co za sprawa, w dodatku bardzo ważna? Wirowało wszystkim w głowach. A on najspokojniej oglądał mieszkanie. W pokoju gościnnym, czyli jak to na wsi nazywano dużej izbie, zatrzymał się na dłużej. Oglądał politurowane meble, makatki, obrazy, pokojową lampę , firanki w oknach. Dotykał kwiatów doniczkowych: pelargonii, która była ozdobą lata oraz dostającego wierzchołkiem sufitu - oleandra. Ten drzewopodobny przyjaciel rodziny rósł w specjalnej skrzynce, artystycznie wykonanej przez stolarza i każdej wiosny stroił się w bladoróżowe kwiaty, cieszące oczy domowników.

(...)

     Enkawudzista powiedział do mojej matki, że w tym pokoju za cztery dni zamieszka rodzina sowieckiego oficera. Nie wolno niczego stąd usuwać, jedynie święte obrazy - zaśmiał się szyderczo.

     Nic nie było do powiedzenia, można było tylko przytaknąć. Mama i tak ucieszyła się, że w nieszczęściu zawsze bywa szczęście, bo enkawudzista nie zajrzał do szuflad komody, wypełnionych po brzegi bielizną. Nie otworzył też szafy, pełnej ubrań i narzut. Pewnie nie miał pojęcia do czego służą te meble. Mama opróżniła więc szafę i komodę, ale niezupełnie, cokolwiek zostawiła.

     Zamieszkała w naszym domu obca rodzina, składająca się z trzech osób: - komandira, jego żony i ich sześcioletniego syna, Alka. Polubiłam Alka, bo w dzieciach nie ma nienawiści do wrogów. Matka bardzo dbała o niego, co dzień smażyła mu bliny oraz karmiła różnymi frykasami. Rodziny oficerskie mogły nabywać w sklepie, zwanym kooperatywą, co tylko dusza zapragnie. Alek nie był jednak zadowolony, nie chciał tego jeść. Chciał chleba posypanego solą. Zapomnij o takim jedzeniu synku, stać nas na lepsze - odpowiadała matka.
Idylla rodzinna nie trwała długo, zaledwie dwa miesiące. Komandir odjechał na front do Finlandii, zostawiając żonę i syna. Alek zachorował na szkarlatynę. Ta ciężka, zakaźna choroba, nie oszczędziła i mnie. W dużym pokoju walczył ze śmiercią Alek, a w mniejszym ja. W czasie świąt Bożego Narodzenia widziałam wszystko jak przez mgłę. Wysoka gorączka nie ustępowała. Majaczyłam...

     Oto jestem aniołkiem, mam różową sukienkę, całą w falbanki, u ramion wysokie białe skrzydła, a na głowie złotą przepaskę z gwiazdką. Wiszę na gałązce choinki, przymocowana lnianą nitką. Wkoło palą się świeczki i dlatego jest mi tak gorąco. Gorąco nie do zniesienia. Za chwilę od płomienia świeczki spłonie moja sukienka, a jest ona taka piękna... Żebym mogła się napić choć kilka kropel zimnej wody. A tu wciąż podają mi ciepłe napoje. Próżno domagam się o zimne... Zerwę lnianą nitkę, otworzę okno, żeby się ochłodzić, na dworze jest duży mróz. Albo wyjdę przez okno, nikt tego nie zauważy, bo akurat jestem sama w pokoju. Będę tarzać się po śniegu. Zaczerpnę ze studni świeżej, zimnej wody i wypiję pełne wiadro a nawet dwa... Niestety! Rzeczywistość była okrutna. Nie miałam siły, żeby nawet podnieść się z łóżka. Nie mogłam otrzymać pomocy lekarskiej. Organizm sam walczył z chorobą. Na domiar złego mój ojciec powrócił z wojny. Był internowany na Litwie. Teraz zmuszony do ukrywania się gdyż inaczej zostałby aresztowany.

     Po Nowym Roku 1940 choroba zaczęła ustępować. Byłam bardzo osłabiona, ale mogłam normalnie myśleć czytać i rozmawiać. W pierwszych słowach zwróciłam się do babci z pytaniem:

- Babciu, dlaczego boję się ognia. Czy od czerwonej gwiazdy spłonie nasz dom, a od świeczki sukienka?

- Ogień, to znaczy, że nastąpi jakaś w życiu zmiana. Spali się to, co było, a nastąpi nowe - odpowiedziała babcia - na pewno zmieni się na lepsze.

     Oddałam się dziecięcym marzeniom... Nadejdzie wiosna, kiedy na dobre wyzdrowieję. Pójdę do szkoły, w której nie będzie już języka rosyjskiego. W wolnej Polsce będę spędzać wakacje; takie jak przed wojną. Będę pomagać babci Paulinie wybierać białe, czyściutkie jaja z kurzych gniazd, bo znów będziemy prowadzić hodowlę kur-niosek. Będziemy pielić warzywa w ogrodzie, chodzić po polach i zbierać zioła. Znowu będzie u nas mleczarnia i masarnia.
Zygmuntowi Bylicy, zatrudnionemu u nas na stałe, pomogę kręcić korbą beczkę do wyrobu masła. Z mamą pójdę do kościoła na odpust Przemienienia Pańskiego i będę gorąco dziękować Panu Bogu za zdrowie i wolność. Pełna podziwu zobaczę tam obrus złotymi nićmi haftowany, którym tylko podczas wielkich uroczystości nakrywano ołtarz. Zobaczę też wysoki bukiet na ołtarzu, ułożony z żywych kwiatów; wszystkie w białych barwach. Z góry spoglądać będą na mnie anioły o rozłożystych skrzydłach i rozpuszczonych włosach. Anioły jak żywe.

     Z siostrą Zosią będziemy zbierać w lesie czarne, dorodne jagody oraz śpiewać i tańczyć. Z ciotecznym bratem Stanisławem Kwiatkowskim popłyniemy kajakiem aż do młyna, zrywając po drodze białe, wodne lilie. Z tatą zwieziemy żyto do stodoły. Może uda mi się podawać snopki. Najprzyjemniej będzie jechać drabiniastym wozem, na wysoko ułożonym zbożu. A za wozem pobiegnie mój ukochany biały pies - Amor. Każdego dnia godzinę lub dłużej poświęcę nauce i czytaniu książek. Czytać będę głośno, żeby słyszała moja lalka Marianna.

     W marcowy poranek mama głośno płakała. Nocą ukradziono z chlewa naszego konia Kasztana. A w budzie dogorywał w wielkim cierpieniu mój ukochany Amor. Złodzieje poczęstowali go porcją mięsa, w którym znajdowały się ostre przedmioty: igły, szpilki, itp. A w poranek kwietniowy, dokładnie 13 - 1940 roku, okrutny los popędził nas na Sybir. Zamknięta, zaryglowana w towarowym wagonie, razem z babcią Pauliną, moją mamą Franciszką i siostrą Zofią, jechałam długie cztery tygodnie. Spełniło się moje dziecięce marzenie, stałam się towarem i pojechałam na koniec świata.(...)

Cały tekst "Krzaku burzanu" w odcinkach.

powrót do początku strony