PRZEMIENIENIE PAŃSKIE

     Z pośpiechem uprzątano z pól zboże, skoszone w żniwnym trudzie, bo jaskółki przy ziemi fruwały, zwiastując deszcz. "Zwózka - ogień! Zwózka - ogień!" - rozlegały się głosy ze wszystkich stron. Drabiniaste wozy, kopiasto założone snopami, wtłaczały się do stodół, oddalonych od zabudowań gospodarczych i rozsiadłych po obu stronach drogi, jak dziady na odpuście.

     Gospodarze pamiętali nie jedne żniwa, gdy letnie burze z huraganowym wiatrem powywracały i przemoczyły wszystkie dziesiątki. Zboże wówczas powyrastało i to już nie były snopy, tylko kądziałki. A z kądziałki zboże nie posypie, jedynie łzy gospodarza na próżny całoroczny trud. Nie milkły więc nawoływania: "Zwózka - ogień", a specyficzny zapach suchych snopów rozprzestrzeniał się wokół. Wierzono, że będzie dobry chleb z nowego kłosa, bo już skończył się przednówek. Będą również pieniądze , muszą być. Przecież zbliża się odpust Przemienienia Pańskiego, przypadający na szósty dzień sierpnia, zawsze odkładany na niedzielę.

     Cepy poszły w ruch: łup, cup, cup - łup, cup, cup, brzmiało jak najpiękniejsza muzyka, muzyka pełna nadziei. A potem odbywało się wianie i odmierzanie czystego zboża specjalną miarą, wyplecioną ze słomy, tzw. ćwiartką. Cztery ćwiartki to wiertel. Później zboże wieziono w targowe dni na jarmark albo sprzedawano na miejscu u Żyda. Ten brał garść ziarna do ręki, przegarniał, wąchał czy nie przytęchłe. Jeśli było dobre, kupował. Przy kupnie dużo mówił o tym, że zboże to chleb, a chleb to życie. Zboże jest wartościowsze od złota, bo choćbyś złota miał pełen worek, nie upieczesz z niego chleba. A najważniejszy ze wszystkich jest gospodarz, bo Od króla do pisarza wszyscy żyją z gospodarza. Kończąc tym przysłowiem jeszcze raz brał ziarno do ręki i je całował.

     Żyd był człowiekiem mądrym i życzliwym. U niego zawsze można było dostać zaliczkę, wierzył ludziom. U niego każdy kawaler po kryjomu przed ojcem mógł sprzedać nawet najmniejszą ilość zboża. Pytał tylko młodziana:

   - A czyj ty syneczku?

   Chłopak podawał swoje lub fałszywe nazwisko, a Żyd mówił:

   - Znam, znam twojego ojca, uj, to porządny człowiek.

   Ale gdy usłyszał nazwisko dłużnika, wtedy wyrażał się inaczej.

   - To ty jesteś synem tego nochala, uj, to zły człowiek, ale ty na pewno taki nie będziesz, niech ci się uda odpust.

     W sobotę w przeddzień odpustu od samego rana kłębił się kurz na wszystkich drogach prowadzących do Wąsosza. Szli i jechali odpustowi pielgrzymi. Nieśli i wieźli dary. Prowadzili też pełno dzieci, bo odpust Przemienienia - tak jak św. Antoniego - był dla nich przeznaczony, bo trzeba je było Bogu ofiarować, jak ofiarowano kiedyś małego Jezusa.      Wielu pielgrzymów pragnęło dostąpić odpustu zupełnego, by tak jak Chrystus przemienił się na górze Tabor, życie swoje zmienić na lepsze. Zmienić się w duszy i by Bóg obdarzył zdrowiem ciało, błogosławił rodzinie, w polu i w zagrodzie.

     W sobotę po południu uroczystość rozpoczynała się nieszporami i czterdziestogodzinnym nabożeństwem. Wieczorem w każdym domu roiło się od nocujących. Spali na rozścielonej na podłodze słomie, a mężczyźni w chlewach na sianie. W odpustowy dzień schodziły się z pobliskich parafii kompanie z całym bractwem procesjonalnym. Wznosiły się ku niebu religijne pieśni. Najbardziej pobożnie zachowywały się niewiasty. Dzieciom wydawało się zaś, że najważniejsze na odpuście są obwarzanki, mężczyznom porządny kielich wódki i dobra zakąska, młodzieży potańcówka, ubogim jałmużna, księdzu ofiary, a handlującym dobry utarg.

     Straganiarze rozkładali swoje kramy, tzw. tasy. Piętrzyły się na nich stosy obwarzanków, małych i dużych, twardych i miękkich, wypiekanych z białej mąki, lukrowanych we wszystkich kolorach, w kształtach koników, kogutków, aniołków, lalek, ryb, baranków, koszyczków. W tasach z galanterią królowały korale, broszki, piłki, wiatraki, gwizdki, święte obrazki, różańce, portfele. Odbywała się loteria na dwa naparstki. Kto zgadł pod którym znajduje się ziarnko pieprzu, ten wygrywał. Grano też w karty: czerwona wygrywa, czarna przegrywa. Katarynka śpiewała ballady, np. Jak ojciec zabił sześcioro dzieci, najstarsze osiem lat miało albo Miriam, najdroższe dziecie me, Miriam - ja kocham cie.

     Sprzedawcy sodowej wody wypiwszy po głębszym kielichu głośno zachwalali swój towar: Zimna sodowa na żołądek bardzo zdrowa. Zimna jak lód, słodka jak miód. Moja babka piła, sto lat żyła. Jak przestała pić, to przestała żyć.

     W upalny dzień sprzedawcy napojów wszystką wodę z pobliskich studni wyczerpywali. Chłopcy za marną opłatę nie nadążali z noszeniem tej wody. A oni coś do niej sypali, mącili, mieszali, zachwalali i sprzedawali. A tłum pchał się jak dusze do nieba. Raczył się pijąc z jednej nie wypłukanej szklanki. Nikomu jednak nie zaszkodziło. Najwyżej z kieszeni coś ubyło.

     Przy murze kościelnym sprzedawano książeczki do nabożeństwa oraz przepowiednie Sybilli. Podczas sprzedaży głośno śpiewano:

Sybilija mówi święta, żyć będziemy jak zwierzęta.
O Bogu też zapomnimy, swoje dusze potępimy.
Idzie panna do kościoła, rozgląda się dookoła,
Nie słucha słowa bożego pyszna ze stroju swojego.
A syn ojca gdy zobaczy, to przywitać go nie raczy.
I nastaną takie lata, że nadejdzie koniec świata.

     Jednocześnie pokazywano żywe, świeże, wiśniowe liście, z których każdy miał brązową pręgę w kształcie węża, oznaczającą bliski koniec świata. Szybko jednak przy tym dodawano, że jeśli ludzie się nawrócą, przemienią w dzień odpustu, zaczną się szczerze modlić, zakupią książeczki do nabożeństwa i przepowiednie, to stanie się cud i nie będzie końca świata; toteż ścisk tam panował tam niebywały.

     Dookoła kościoła i na cmentarzu przelewały się tłumy ludzi. W kościele panował ścisk, rozlegał się pisk. Małe dzieci głośno płakały. Organy głośno grały, ludzie śpiewali i wpatrywali się jak w tęczę w obraz Przemienienia Pańskiego. Ksiądz odprawiał nabożeństwo, inni księża chodzili po ofierze. Brzęczały pieniądze rzucane na mosiężną tacę. Spod chóru ku wielkiemu ołtarzowi przesuwał się szpaler odpustowych ludzi. Szli po ofierze, przeważnie całymi rodzinami. Nieśli zapalone świece i dary, które dokładali do skrzyni za ołtarzem, gdzie już kury gdakały, gęsi gęgały, kaczki kwakały, barany beczały, a nawet cielę porykiwało. Jaja składali do koszy, do skarbonki pieniądze, świece gasili i kładli na specjalnie przygotowany stół. Ministranci odnosili je następnie pod chór. Dary służba kościelna odnosiła zaś na plebanię. Temu wszystkiemu przyglądał się z wielkiego ołtarza jaśniejący, przemieniony, błogosławiony Chrystus. Często mówiono: Bez Boga nie dojdziesz do proga, a ludzie, jak to ludzie...

     Następnie odbywała się procesja, trzepotały na wietrze kolorowe chorągwie, panny niosły ołtarzyki i figurę Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia. Po obu stronach figury małe dziewczynki trzymały w rączkach białe lilie - znak niewinności. Niosły również poduszeczki z szarfami, wyszywane cekinami, koralikami, kolorowymi nićmi. Pod baldachimem ksiądz dzierżył świętą monstrancję, a przed nią podobne do aniołków dziewczynki sypały kwiaty. Onufry Murawski pilnował porządku. Nie było końca modłom i śpiewom, i adoracjom.

     A na zewnątrz wrzało. Odpust stwarzał bowiem również okazję do spotkań młodzieży z różnych parafii, nawet bardzo odległych. Najdokuczliwsi byli wszakże żebracy. Rej wśród nich wodził niejaki Bronek, który czołgał się na kolanach, obłapiał kobiety za nogi, całował stopy i wołał:

     - O, paniusiu kochana do Przemienienia Pańskiego doczekasz setnego, jak dasz biednemu Bronkowi co łaska. Będę się wtedy modlił za paniusię przez całe życie.

     Starsze kobiety wysupływały z chusteczek grosiaki i wtykały Bronkowi do ręki, wymieniając swoje imię i prosząc o modlitwę.

     A gdy ten chwyt już nie brał, wtedy Bronek wciągał na ramiona innego żebraka, który trząsł się cały i wyciągał ręce po jałmużnę. Bronek tłumaczył, że jest on niemową i ma jeszcze bezwładne nogi. Litowano się więc nad biedakiem.

     Po tych ceremoniach odpustowych odbywały się we wszystkich domach całej parafii gościny, czyli uroczyste obiady.

     Obecnie roczny odpust Przemienienia Pańskiego nie jest już odkładany na niedzielę. Zmieniła się też jego oprawa. Takich i podobnych odpustów w zabytkowej świątyni w Wąsoszu odbyło się ponad pięćset.

Z rękopisu

powrót do początku strony